17 november 2017 | Sportouders
“Dan trekt mijn vader zijn wenkbrauwen omhoog”
Zo vertelde een tennisser mij eens.
Of: Als mijn moeder zegt “Doe je best, dan weet ik dan MOET ik het goed doen,” zei een ander.
Talentvolle sporters zijn vaak al behoorlijk kritisch op zichzelf. Zij irriteren zich aan fouten. Dit zorgt ervoor, dat ze precies weten wat er misging.
Alle informatie die je als ouders achteraf geeft over de wedstrijd zoals Je had nog best kunnen winnen of Als je rustig was gebleven …
Ze weten het allang.
Mentale training voor tennisouders
Wat doet je dan wel? Daar ging het vrijdagavond over bij de tennisouders van de Intime Tennis Academy. Hier wat tips:
Remmen bij te veel emotie:
- What if. Zoek vooraf oplossingen voor problemen;
- Accepteer zelf snel dat je kind een belangrijk punt verliest;
- Wees terughoudend met juichen bij winst en verlies;
- Stel neutrale en oordeelvrije vragen (stap voor stap);
- Wacht met vragen tot een kwartiertje na de wedstrijd.
Gassen bij te veel nadenken/twijfelen
- Muziek/kletsen in de auto;
- Iets doen tijdens ’wachten’;
- Zeg iets positiefs/wat power geeft;
- Maak van spanning iets logisch als je gaat presteren.
Vraag op een rustig moment na wat je kind helpt bij presteren, maar benoem ook wat je zelf verwacht in gedrag. Zo worden jullie een sterk team.
Tennisvaders
15 november 2017 | sportpsychologie
Zo ging ik een paar jaar terug, kijken naar verspringen bij het WK Atletiek. De atleten liepen keurig achter elkaar in een rijtje naar binnen.
Op één atleet na. De latere wereldkampioen liep ongeveer tien meter achter de rest en gebaarde het publiek voor hem te applaudisseren.
Nog voor de wedstrijd liet hij zien ‘Hier ben ik.’
Mijn dag, ik bepaal wat er gebeurt!
Bij jonge sporters geldt eveneens ‘de wet van de sterkste’. Wie laat er zien dat hij of zij beter is, dan de ander. Wie houdt zijn hoofd recht bij fouten en toont power in zijn uitstraling.
Bij voetbal train ik soms jongens die haast ‘sorry’ zeggen, wanneer ze de bal opeisen. Terwijl het toch echt helpt, wanneer je in je houding en acties laat zien, dat het vanzelfsprekend is, dat jij er met die bal vandoor gaat.
Je tegenstander mentaal dwarszitten
Bij tennis vind ik dat spel helemaal mooi. Wie bepaalt, gaat wat geniepiger. Spelers die heel langzaam hun tas uitpakken, terwijl de ander al klaar staat. Hard ‘uit’ roepen, terwijl de bal toch echt ‘in’ was. De bal heel hard naar de tegenstander rammen, wanneer deze ballen nodig heeft om te serveren.
“Jouw dag, jouw partij, jij bepaalt wat er gebeurt.”
Afgelopen vrijdag heb ik tennissers getraind op ‘onverstoorbaarheid en power’.
Wat laat je zien wanneer je zelf de controle hebt?
Je kunt jezelf sterk tonen, zelfs al voel je dat misschien niet altijd.
14 november 2017 | sportpsychologie
Ik gaf de keuzecross ‘GAS en REM in de atletiek.’ Daar kwam een grote groep fijne trainers op af, die wilden weten hoe zij het mentale aspect onderdeel kunnen maken van hun fysieke training.
Op de foto zie je trainer van PAC Henk Bahnert. Henk zegt altijd:
“Het is geen feessie!”
Hij weet als geen ander sfeer met presteren te combineren.
Looptrainersdag KNAU Papendal
Ik vroeg de trainers wie van de lopers op bovenstaande foto zich mentaal het best voorbereidt. De coaches vonden:
- 112: hij is lekker ontspannen;
- F2: zij bereidt zich serieus voor;
- 3 en 24: zij richten hun aandacht op de starter, waardoor ze snel weg zijn;
- 23: zorgt dat hij er fysiek (springen) en mentaal (ademhaling) klaar voor is.
Op de foto zie je hoe iedere atleet zijn eigen ‘persoonlijkheid, vaardigheden en geschiedenis’ meebrengt.
Spanning
Zenuwen voor de wedstrijd, zie je terug in het gedrag van de atleten. Qua persoonlijkheid heb ik ze in twee groepen verdeeld:
- ‘Gas gevers’ (actie): Onder spanning worden ze drukker en luidruchtiger. Doordat ze op hun omgeving gericht zijn, kunnen de zenuwen bij hen toenemen door wat anderen zeggen of doen.
- ‘De remmers’ (denken): Deze atleten worden juist stiller bij spannende momenten en keren zich meer in zichzelf. Ze belemmeren zichzelf soms door te veel denken.
Recreanten
Wanneer je recreanten traint heb je te maken met verschillende persoonlijkheden. Ook leeftijd, opleidingsniveau en ervaring van de lopers kan behoorlijk uiteenlopen. Zo kan de ene loper als doel hebben ‘de wedstrijd uitlopen’ en gaat de ander voor ‘een persoonlijk record’. Er zijn lopers die alleen willen bijkletsen, terwijl anderen strak hun tijden klokken.
Stress van je hardloopmaatjes
Bij wedstrijden kunnen je lopers elkaar versterken, maar ook onzeker maken. Door opmerkingen over snelheid, voeding, kleding, het weer en de starttijd maken ze elkaar soms gek. Onervarenheid en onvoorspelbaarheid zorgt voor stress. In gedrag zie je dit terug in de lange rijen voor de dixie-toiletten.
Leer je lopers mentale vaardigheden in de training
Wanneer je recreanten traint is het daarom zinvol en leuk om ‘mentale vaardigheden’ aan te bieden in je training. Je leert ze hoe hun eigen GAS (voelen) en REM (denken) van invloed is op hun prestaties. Zo kunnen ze beiden herkennen en inzetten. Ik geef je wat voorbeelden:
Gassen: emotie, actie, scherpte, kijken
- Estafette (resultaatdoel is winst) en moedig elkaar aan;
- Kijk naar een punt en ren daar naartoe;
- Verzin een powerwoord/zin (bijvoorbeeld “knallen, mijn dag, ik ga het doen”);
- Maak wat sprongetjes en sla jezelf in je gezicht voor de start;
- Gebruik gezond verstand bij zorg over voeding, kleding etc. Geef ze ruimte om hierover vragen te stellen;
- Laat ze zonder horloge een afstand lopen.
Remmen: ratio, plan, denken, rust
- Rennen terwijl je in je hoofd een liedje zingt of de tafel van twaalf opzegt;
- Loop vijf minuten in stilte;
- Doe een ademhalingsoefening;
- Pak één aandachtspunt waar jij op gaat letten (ik ga…….);
- Let op de uitvoering: knie-inzet, voorvoetlanding, arminzet, schouders laag;
- Laat ze een kort ‘veilig’ stukje met hun ogen dicht rennen, waarbij ze letten op het gevoel van de beweging;
- Geef ze een tijdsindicatie.
Gebruik jouw creativiteit om de oefeningen aantrekkelijk te maken. Na afloop spreek je hun ervaringen kort door. Wanneer je lopers gewend zijn dit soort oefeningen te doen, hebben ze bij wedstrijden meer balans tussen GAS en REM.
Zo ben je van pret verzekerd en bevorder je prestaties.
11 oktober 2017 | sportpsychologie
Gelukkig was dit sparren alleen verbaal. Maar ook daarmee maakt zij indruk!
We hebben beiden filmpjes meegenomen die gaan over ‘doorzetten en motivatie’ en de rol van de coach hierin. Leon Verdonschot is de presentator en stelt ons de vragen.
Nederlands Filmfestival Utrecht
Germaine is een inspirerende spreker. De manier waarop zij vertelt zorgt voor bewondering en verwondering. Gemaine heeft letterlijk heel hard en veel jaren moeten knokken om de wereldtitel te behalen. Haar kracht is dat ze nooit opgeeft.
“De enige aan wie jij je moet bewijzen, ben jezelf. Laat niemand je vertellen dat je iets niet kan. Als ze dat toch doen, kijk ze recht in hun ogen en zeg ‘Oh nee, watch me’.”
– Germaine
Als sportpsycholoog ben ik nieuwsgierig naar de manier waarop zij dit voor elkaar krijgt.
Hoe gaat zij mentaal het gevecht in?
De allerbeste willen zijn
Germaine heeft nooit mentale begeleiding gehad, maar leerde zichzelf wel mentale vaardigheden. Zo staat zij iedere dag op met één doel op: ‘Ik wil de allerbeste willen zijn’.
Voor de wedstrijd visualiseert Germaine hoe ze door de tunnel loopt richting de ring. Ze roept het gevoel op, dat zij hierbij wil hebben. Germaine weet ook dat er soms ‘angstige of onrustige’ gevoelens komen, waarbij ze denkt: “Ik wil weg hier.”
Deze informatie zet ze om in kracht, waarbij ze vooral de ander wil verslaan. Germaine eet van tevoren weinig. Dit vanwege de weging, maar ze zegt ook: “Een leeuw gaat op jacht wanneer hij honger heeft.”
In gesprek met Germaine de Randamie en Leon Verdonschot
Filemon slaat door
We kijken een aantal fragmenten van ‘Filemon slaat door’. Filemon Wesselink traint zes maanden keihard om in de ring een kickboxwedstrijd te doen. Filemon maakt uiteindelijk de keuze om het gevecht niet aan te gaan. Aan Germaine en mij de vraag:
“Kan Filemon het niet of denkt Filemon dat hij het niet kan?”
Filemon wordt getraind door drievoudig wereldkampioen Remy Bonjasky. Remy wil absoluut het beste uit Filemon halen. Toch zie je dat er meer wordt ‘afgebroken’ in plaats van ‘opgebouwd’. Filemon wordt fysiek steeds sterker, maar zijn zelfvertrouwen groeit niet mee.
Filemon is vooral bezig met overleven, in plaats van dat hij gaat voor de winst. Je ziet bij Filemon ‘te veel REM’, waarbij hij maar blijft malen in gedachten en hij zich voornamelijk zorgen maakt. Bijvoorbeeld: “Als ik maar geen hersenbeschadiging krijg, als het maar goed gaat, straks gaat het mis, ik wil de ander geen pijn doen, hij is beter.”
Vanuit zijn emotionele brein (te veel GAS) werkt zijn ‘angst’ als beschermer om hem uit de ‘gevaarlijke’ situatie te houden, waarbij ‘wegwezen’, oftewel ‘vluchten’ de best passende oplossing voor hem is.
Lef
Dit lijkt laf, maar Germaine en ik vinden het wel een dappere actie van Filemon. Vooral omdat hij ‘nee’ durft te zeggen tegen zijn tegenstander en zijn trainers. De druk om het toch te doen is hoog. Door de loyaliteit naar die trainers die veel tijd in hem hebben gestoken en omdat alles in beeld wordt gebracht.
Had de trainer wat anders kunnen doen?
Voor Filemon had het geholpen, wanneer hij de tijd had gekregen, om te wennen aan een omgeving die voor hem totaal onbekend was. De ring waar het uiteindelijk moest gebeuren, had voor hem stap voor stap een vertrouwde plek moeten worden. Bijvoorbeeld door Filemon in de ring te zetten met een hele kleine haalbare opdracht. Daarna opbouwen met een nieuwe opdracht. Steeds één ding tegelijk. Met als doel:
Laat Filemon succeservaringen opdoen binnen zijn vermogen. Waardoor Filemon steeds meer het gevoel krijgt ‘Ik kan dit’.
Je traint met hem behalve fysiek, ook mentale technieken, zoals ademhaling voor rust (optimale spanning) en aandacht richten (focus) op zijn taak. Zodat hij alleen maar bezig is met de uitvoering van de beweging en anticiperen op de beweging van de ander.
Daarnaast leer je hem bij te hoge stress, hoe hij terug kan vallen op een vaste basisvaardigheid waarvan hij weet: ‘Dit beheers ik’. Dat vertrouwen had Filemon nodig om de ring in de stappen, klaar voor het gevecht.
Leon Verdonschot
26 september 2017 | in de media
Lees hier meer over Gas en Rem in de sport.
1 – Sportpsychologie
Auteur: Frank Bakker en Raôul Oudejans
De schrijvers zijn erin geslaagd wetenschappelijke theorie vanuit de sportpsychologie en bewegingswetenschappen begrijpelijk en helder op te schrijven.
Alles wat je wilt weten op het gebied van mentale begeleiding voor zowel de individuele- als de teamsporter staat erin. Je kunt per onderwerp relevante theorie en modellen opzoeken, maar het geeft ook een kijkje in hoe je dit terugziet in topsport.
Zo krijg je informatie over belangrijke mentale vaardigheden voor sporters, die gericht zijn op: motivatie, emotie- en gedachtencontrole, concentratie en aandacht, optimale spanning en visualisatie. Het boek geeft je bijvoorbeeld een verklaring hoe concentratie werkt, wat afleidingen zijn, maar ook hoe je door middel van training de concentratie van je sporters kunt vergroten.
Je krijgt handvatten voor op de sportplek. Zodat je de inhoud kunt verwerken in je eigen trainingen om de uitvoering van de sportbeweging te optimaliseren.
Waarom interessant voor coaches in de sport?
Dit boek geeft je sportpsychologische achtergrondinformatie die je kunt gebruiken, wanneer je met sporters werkt.
2 – Vechtlust. Fernando Ricksen
Auteur: Vincent de Vries
Fernando Ricksen toont zich een topsporter in zijn spierziekte ALS, waarbij hij nooit wil opgeven. Dit boek gaat vooral over zijn tijd als profvoetballer. Je leest over de ontwikkelingen die hij doormaakt tijdens zijn loopbaan bij Fortuna Sittard, AZ, Glasgow Rangers en Zenit Sint Petersburg.
Het blijft mij verbazen hoe topsport en de verleiding van drank, drugs en vrouwen soms samen kunnen gaan. Te veel geld en een structuurloze omgeving buiten de trainingen, zorgen ervoor dat voetbal hem hoogtepunten levert, maar ook bijna zijn ondergang wordt.
Ik vraag mij af hoe Ricksen hierin ondersteund had kunnen worden. Als coach kun je een sporter technische- en tactische vaardigheden aanleren, maar daar heeft die weinig aan wanneer het mentale aspect vergeten wordt. Het boek roept bij mij vragen op hoe je een voetballer met zo’n strijdlust (veel GAS, weinig REM) kunt coachen en tijdig in zijn kraag kan vatten als het nodig is. Zodat die vechtlust gebruikt wordt om de beste sporter te worden.
Waarom interessant voor coaches in de sport?
Fernando Ricksen is een bijzonder sterk mens die het randje van de topsport laat zien en je aan het denken zet.
3 – Stalen zenuwen. Hoe topsporters presteren onder druk.
Auteur: Ger Post
Onder druk gebeuren er soms bijzondere dingen. Zo lijkt turnster Sanne Wevers met haar balkoefening bij de Olympische Spelen stalen zenuwen te hebben. ‘Gewoon doen, wat je moet doen’ is heel moeilijk wanneer alle ogen op je gericht zijn en de verwachtingen hoog. De schrijver geeft je inzicht in hoe presteren onder druk werkt. Het levert je achtergrondinformatie over hoogtepunten en blunders. Het leert hoe je je als sporter kunt voorbereiden op beslissende momenten en wat je beter kunt laten.
Na het lezen van dit boek snap je waarom Feyenoord de kampioenswedstrijd verloor van Excelsior, wat de reden was van de black-out van de hockeybondscoach tijdens de Olympische Spelen en hoe Sven revanche kan nemen op zijn 10 kilometer in Pyeongchang.
Waarom interessant voor coaches in de sport?
Wanneer je aan topsport doet, weet je vooraf al dat dit je stress oplevert bij belangrijke momenten. Dan kun je daar maar beter op voorbereid zijn.
Gas en Rem in de sport - Mentaal sterk coachen
‘GAS en REM in de sport. Mentaal sterk coachen’ is geschreven voor coaches, sporters, ouders, scheidsrechters en begeleiders in de (top)sport.
Het boek gaat over de invloed van emoties (GAS) en gedachten (REM) op prestatiegedrag. Hoe haal je het beste uit jezelf? Hoe stuur je bij met jouw coachgedrag?
Lees hier meer over GAS en REM in de sport. Mentaal sterk coachen.
